دُلْمه خوراکی در خاورمیانه و مناطق اطراف آن مانند بالکان، قفقاز، روسیه و آسیای مرکزی است. دلمه کلمه‌ای ترکی به معنی «پُرشده»است و به طور کلی دلمه، غذایی است که از پر شدن سبزیجات مختلف با مخلوطی از گوشت چرخ‌كرده، پیاز، برنج، لپه، سبزیجات معطر، ادویه و چاشنی‌های گوناگون به دست می‌آید. .دلمه‌ها انواع مختلفی دارند و با توجه به فصل هر کدام بیشتر در زمان برداشت سبزی مورد نظر پخته می‌شود. مثلا دلمه‌ی برگ‌مو که معروف‌ترین دلمه در بین ایرانیان است و از پیچیدن مواد مخلوط در چند لایه از برگ جوان و پخته‌ی درخت انگور به دست می‌آید؛ بیشتر در فصل بهار و آغاز تابستان مصرف می‌شود و دلمه‌ی به، مخصوص پاییز است. 

این غذا توسط جمهوری آذربایجان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو به ثبت رسیده است.

این غذا جایگاه ویژه‌ای در بین مردم آذربایجان دارد به طوری که در بیشتر شهر‌های آذربایجان به عنوان غذای شب عید شناخته می‌شود و اعتقاد دارند خوردن دلمه‌ی برگ‌مو در شب عید نوروز موجب می‌شود در سال جدید به آرزوهای خود برسند.

انواع دلمه‌ها هم همچون باقی انواع غذاهای ایرانی دارای روتین مشترکی هستند و با تغییر مواد مصرفی و جزییات کوچک انواع مختلفی از آن‌ها طبخ می‌شود. این تنوع در عطر و طعم بسته به اقلیم و شرایط مختلف و حتی معیشت افراد متفاوت است. چرا که در سفره‌ی ایرانی آن‌چه فرق بین غنی و فقیر را مشخص می‌کند نوع غذا نیست بلکه میزان و کیفیت مواد مصرفی است.

دلمه برگ مو 

دلمه برگ مو یکی از خوشمزه‌ترین انواع دلمه‌ها است که نه تنها به عنوان یک غذای اصلی بلکه گاهی اوغات به عنوان پیش غذا یا یک مدل فینگرفود نیز در مهمانی‌های خانوادگی و دورهمی‌های دوستانه سرو می‌شود. دلمه برگ مو اغلب در اواخر فصل بهار و اوایل تابستان زمانی که برگ درخت انگور سبز است تهیه می‌شود، اما شما می‌توانید برگ‌های انگور را در یخچال نگهداری کنید و هر زمان که خواستید این غذای خوشمزه را تهیه و نوش جان کنید. 

تکنیک‌های نگهداری برگ مو

معمولا برای اینکه بتوانیم دلمه برگ را در فصول دیگری به جز تابستان درست کنیم، برگ‌ها را در فریزر گذاشته و در چند وعده از آن‌ها استفاده می‌کنیم اما در این مطلب قصد داریم روش‌های دیگر نگهداری از برگ‌های تازه مو را به شما آموزش دهیم که تا حد امکان از افت کیفیت آن‌ها به مرور زمان هم پیشگیری شود. با ما همراه باشید و در ادامه چند تکنیک کاربردی برای نگهداری برگ مو  را بخوانید.

نگهداری برگ مو در بطری پلاستیکی

بطری نوشابه یا آب معدنی را بشوئید و بعد از آن که از خشک بودن آن مطمئن شدید برگ‌های تازه‌ای که خریداری کرده یا چیده‌اید را بعد از شستن داخل آبکش بگذارید تا آب اضافی آن برود، بعد چند برگ را روی هم قرار داده و به آرامی شروع به لوله کردن آن‌ها کنید. بعد از لوله کردن، آن‌ها را داخل بطری انداخته و با استفاده از نی یا چوب باریک آن‌ها را جابجا کنید تا جا برای برگ‌های بعدی باز شود. این کار را ادامه دهید تا بطری کاملا از برگ پر شود. بطری را در جای خنک نگهداری کنید تا وقتیکه قصد درست کردن دلمه را داشتید با بریدن بطری برگ مو را خارج کرده و دست به کار شوید.

فریز کردن

در این روش لازم نیست که برگ‌ها را بشویید، با استفاده از دستمال خشک هرگونه رطوبت را از روی برگ‌ها پاک کرده، آن‌ها را روی هم قرار دهید و به مقدار مورد نیاز برای هر وعده در کیسه فریزر بریزید. سعی کنید هوا را کاملا از داخل کیسه خالی کنید، روی آن را برچسب زده و تعداد برگ‌ آن را بعد از برچسب زدن داخل فریزر بگذارید. دقت کنید برگ‌ها را طوری قرار دهید که نشکنند. زمانی که قصد داشتید از برگ‌های فریزری استفاده کنید آن‌ها را داخل آبکش بگذارید و زیر آب سرد نگه‌دارید تا یخشان باز شود.

بلانچ کردن

برگ‌ها را زیر آب سرد روان بشوئید. داخل کتری آب را جوش بیاورید و روی برگ‌هایی که داخل قابلمه یا کاسه قرار داده‌اید بریزید تا کاملا سطح آن‌ها را بپوشاند و بگذارید دو دقیقه بماند.
می‌توانید در قابلمه آب را بجوشانید، گاز را خاموش کنید و بعد برگ‌ها را به آن اضافه کرده و دو دقیقه یا تا زمانیکه کمی نرم شود صبر کنید. با کمک انبر، برگ‌ها را از آب جوش درآورید و به کاسه‌ای از آب و یخ منتقل کنید، بعد از آنکه سرد شدند آن‌ها را در آبکش بریزید و صبر کنید تا کاملا خشک شوند. برگ‌های بلانچ‌شده را داخل کیسه فریزر یا ظرف‌های فریزری قرار داده و فریز کنید. با استفاده از این روش کیفیت وتازگی برگ‌ها به خوبی حفظ می‌شود.

کنسرو کردن

یکی از روش‌های مناسب نگهداری برگ مو کنسرو کردن است با استفاده از این روش حداقل شش ماه می‌توانید برگ‌ها را حفظ کنید. برگ‌ها را بشویید و چند عدد را روی هم قراردهید و به صورت لوله‌ای بپیچید. در ظرفی شیشه‌ای برگ‌ها را در کنار هم قرار دهید. آب‌نمک جوشیده خنک شده را روی آن‌ها بریزید و درب شیشه را ببندید.
در قابلمه‌ای آب‌ را بجوشانید و شیشه‌ را داخل آن قرار داده و حدودا ۱۵ دقیقه بجوشانید (آب باید به اندازه‌ای باشد که روی درب را هم بگیرد). شیشه‌ها را با احتیاط از آب جوش درآورده و کنار بگذارید تا سرد شود. می‌توانید این شیشه‌ها را در جای مناسب و دلخواه تا زمان مصرف، نگهداری کنید.

نگهداری در آب‌نمک

برگ تازه مو را می‌توان مثل خیارشور داخل آب نمک نگهداری کرد. برای این کار حدود یک تا یک و نیم کیلوگرم برگ مو تازه را به خوبی بشویید. ۵۰۰ گرم نمک را در سه و نیم لیتر آب بریزید. آب‌نمک را در ظرف‌های شیشه ای بریزید (دو سوم ظرف را با آب‌نمک پر کنید). برگ‌ها را دانه‌دانه به صورت لوله‌ای بپیچید و با دقت داخل آب‌نمک قرار دهید. درب ظرف را بگذارید و مطمئن شوید که تمام برگ‌ها کاملا با آب نمک پوشانده ‌شده‌اند.

ظرف‌ها را در جای خشک و خنک نگهداری کنید. زمانیکه خواستید از برگ‌ها استفاده کنید، یک روز قبل آن‌ها را از آب‌نمک خارج کرده و زیر آب سرد روان بشویید و بعد برای درست کردن دلمه‌های برگ خوشمزه استفاده کنید.

خشک کردن

برگ‌ مو را با استفاده از دستمال کاغذی خشک پاک کنید. با استفاده از سوزن، نخ را از برگ‌ها دقیقا از قسمتی که به ساقه متصل بوده‌ است رد کنید و آن‌ها را در جایی تاریک و خنک آویزان کنید. بعد از آنکه خشک شدند همانطور که هنوز نخ به آن‌ها متصل است داخل کیسه گذاشته و برای زمانیکه می‌خواهید با آن غذا درست کنید نگه‌دارید.

وقتی می‌خواهید با استفاده از برگ مو خشک شده دلمه درست کنید، برگ‌ها را از نخ گرفته و آن را حدود دو تا سه دقیقه داخل آب جوش بگذارید، رنگ برگ‌ها سبزکمرنگ خواهد شد. حالا برگ‌ها آماده‌اند تا با مواد مورد نظرتان پر شود.

با روش‌های گفته شده برای نگهداری برگ‌ مو می‌توانید هر زمان که اراده کردید و در هر فصلی با استفاده از برگ‌های باکیفیت، دلمه برگ‌های خوشمزه درست کنید.

طرز تهیه مایه دلمه برگ مو 

مواد اولیه برای تهیه دلمه برگ مو


برنج نیم دانه
2 پیمانه
لپه
یک پیمانه
گوشت چرخ کرده
400 گرم
برگ درخت انگور (برگ مو)
به مقدار کافی
پیاز
دو عدد متوسط
نمک، زردچوبه و فلفل سیاه
به مقدار کافی
سبزی دلمه (جعفری، نعناع، ترخون، شوید، پیازچه و مرزه)
نیم کیلو

طرز تهیه مایه دلمه

مرحله اول

در ابتدای طرز تهیه دلمه برگ مو، لپه‌ها در مقداری آب قرار دهید تا خیس بخورند و از نفخ آن‌ها نیز کاسته شود. این کار به راحت‌تر پخته شدن آن‌ها هم کمک می‌کند. بعد از خیس کردن لپه‌ها، آن‌ها را با مقداری آب و نمک در یک قابلمه بریزید و بگذارید تا بپزد.

مرحله دوم

در مرحله بعد یک قابلمه دیگر را آماده کنید و در آن کمی آب و مقداری نمک بریزید و بر روی اجاق گاز بگذارید تا بجوشد. سپس برنج‌ها را پاک کنید و بشویید و به قابلمه اضافه کنید و منتظر بمانید تا بپزد.

مرحله سوم

برنج را امتحان کنید و هر وقت دانه‌های آن مقداری نرم شدند، آن را آبکشی کنید و کنار بگذارید. زمان پخت برنج ۲۰ الی ۳۰ دقیقه است.

مرحله چهارم

پیاز را پوست بگیرید. بشویید و سپس به صورت خلالی ریز کنید. سپس ماهی تابه را آماده کنید و مقداری روغن در آن بریزید و بگذارید داغ شود، بعد پیازها را اضافه کنید و مقداری تفت دهید تا نرم شود سپس فلفل سیاه و زردچوبه به آن اضافه کنید و هم بزنید تا طعم ها خوب با هم مخلوط شوند.

مرحله پنجم

در مرحله بعدی گوشت چرخ کرده را به پیازها اضافه کنید و هم بزنید و تا زمانی که رنگ گوشت تغییر کند و سرخ شود تفت بدهید و پس از سرخ شدن، تابه را از روی اجاق گاز پایین بیاورید.

مرحله ششم

در گام بعدی سبزی دلمه را پاک کنید و شستشو دهید. سبزی دلمه معمولا شامل جعفری، نعناع، ترخون، شوید، پیازچه و مرزه است. بعد از شستشو، سبزی‌ها را ساطوری خرد کنید و به مخلوط گوشت و پیاز بعد از کمی خنک شدن اضافه کنید. سپس لپه پخته شده و همچنین برنج را به سایر مواد اضافه کنید و به خوبی هم بزنید تا یکدست شوند.

مرحله هفتم

در مرحله بعد یک قابلمه را انتخاب کنید و مقداری آب در آن بریزید و بر روی اجاق گاز بگذارید تا بجوشد، سپس برگ درخت انگور یا همان برگ مو را در آن بریزید و 2 تا 3 دقیقه بگذارید در آب جوش بماند، سپس آن را خارج کنید و با آب ولرم بشویید.

انتخاب بهترین برگ دلمه

  • بهترین برگ‌ها برای تهیه دلمه‌های ترد و خوشمزه، برگ‌های جوانی هستند که اندازه کف دست شما هستند.
  • برگ‌ها نباید بسیار بزرگ باشند که لطافت و تازگی خود را از دست داده باشند یا بسیار کوچک که قابل پیچیدن نباشند یا دلمه بسیار کوچکی را به شما دهند.
  •  لازم به ذکر است که اگر برگی بود که سایز آن کوچکتر از سایز نرمال بود یا پارگی در آن داشت می‌توانید دو برگ کوچک را روی هم بگذارید و هر دو را با هم بپیچید.
  • پیچیدن دلمه ها را تا انتها ادامه دهید.
  • قابلمه را روی حرارت کم قرار دهید و بشقاب نسبتاً سنگینی روی دلمه‌ها بگذارید، یک‌سوم قابلمه را آب جوش بریزید و درب قابلمه را بگذارید منتظر باشید تا رنگ برگ‌ها تغییر کند و حالت نیم‌پختگی به خود بگیرد.

مرحله هشتم

حالا از سمت چپ پنجه‌های برگ را به وسط برگ هدایت کنید و تمام پنجره‌ها را یکی یکی روی هم تا بزنید تا به سمت راست برگ برسید، تمام پنجه‌ها را یکی یکی روی هم تا بزنید تا به سمت راست برگ برسید. توجه داشته باشید که این کار را با دقت انجام دهید اگر مقدار مواد میانی زیاد باشد در زمان پخت دلمه ها ممکن است باز شود، اگر مقدار مواد کم باشد دلمه شما طعم و مزه خوبی نخواهد داشت. توجه کنید برگ‌ها را کمی محکم بپیچید تا در زمان جابجایی در قابلمه یا در زمان سرو باز نشود.
سپس درون یک قابلمه مقداری روغن بریزید و دلمه‌های پیچیده شده را درون آن بگذارید.

نکته مهمی که در این مرحله باید به آن توجه کنید، حرارت قابلمه شماست که اگر زیاد باشد آب سریع بخار شده و دلمه‌های شما می‌سوزد و اگر کم باشد مدت زمان زیادی طول می‌کشد تا رنگ برگ‌ها تغییر کند. پس در این مرحله دقت لازم را داشته باشید.

طرز تهیه سس دلمه

مواد لازم

رب انار، نمک، شکر
به مقدار دلخواه
زرشک برای تزیین
به مقدار دلخواه

برای تهیه سس دلمه در این مرحله با توجه به ذائقه خودتان مقداری رب انار، شکر و نمک را با هم مخلوط کنید.

اگر شما هم طرفدار طعم ملس هستید. مقدار شکر آن را می‌توانید بیشتر کنید و اگر تمایل دارید که دلمه‌‌های شما ترش‌‌تر باشد مقدار کمتری شکر اضافه کنید. در  این چاشنی برگ مو به جای رب انار، می‌توانید از آبلیمو طبیعی یا آبغوره و سرکه استفاده کنید.

سس را روی دلمه‌ها بریزید و ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زمان دهد تا سس به خورد دلمه‌ها برود و رنگ دلمه‌ها چند درجه تیره‌تر شود.